Thư viện ảnh xưa
15-6-1939 | Tàu ngầm “Phénix” của Pháp bị đắm ở Cam Ranh

Ngày 15 tháng 6 năm 1939
Tàu ngầm “Phénix” của Pháp bị đắm ở Cam Ranh

Tàu ngầm Phénix cùng các tàu của hải quân Pháp ở Cam Ranh

Ngày 4-11-1938, hai tàu ngầm của Hải quân Pháp rời Cảng Toulon lên đường tới vùng Viễn Đông và cập Cảng Sài Gòn này 16-12-1938. Vào thời điểm đó, Chiến tranh Thế giới chưa bùng nổ, nhưng không khi chiến tranh đã ngột ngạt khiến nước Pháp phải tăng cường quan tâm đến các thuộc địa. Hai tàu ngầm mang tên “Phénix” (Phượng hoàng) và “Espoir” (Hy vọng) đều thuộc loại tàu ngầm tuần tra 1500 tấn, thuộc lớp Pascal.

Tàu “Phénix” mang số hiệu Q157 được đưa vào biên chế ngày 21-10-1932, có chiều dài 92m, rộng 8m có thể đạt tốc độ 17 hải lý/giờ, lặn tới độ sâu 80m, thuộc loại tàu lớn và tiên tiến của Hải quân Pháp đương thời. Đến tháng 6-1939, tức là 3 tháng trước khi chiến tranh bùng nổ ở Châu Âu (1-9-1939), cả 2 chiếc tàu ngầm này đều đã có mặt tại Vịnh Cam Ranh, nơi có một quân cảng quan trọng của Pháp ở Đông Dương để tiến hành huấn luyện.

Thảm họa diễn ra với con tàu này xẩy ra vào sáng ngày 15-6-1939 khi nó cùng tàu “Espoir” thực hiện bài diễn tập tấn công hạm thuyền của “đối phương” (do Tuần dương hạm Lamotte Piquet chỉ huy) trên Vịnh. Tàu “Phénix” trong một lần lặn xuống đã không thấy nổi lên. Nó đã bị đắm cách Hòn Chút 12 hải lý, ở độ sâu 92m. Mọi nỗ lực cứu hộ và trục vớt đều không thành công kể cả có sự hỗ trợ của tầu chuyên dụng “USS Pigeon” thuộc Hạm đội Châu Á của Mỹ được điều đến. Toàn bộ đoàn thủy thủ gồm 71 người trên tàu trong đó có cả Thuyền trưởng Bouchacourt đều chết, chỉ có 2 thủy thủ may mắn sống sót vì lý do riêng đã không tham gia cuộc diễn tập.

Báo «Sài Gòn » 27-7-1939 đưa tin một đoàn đại biểu Hội đồng Quản hạt Nam Kỳ đã ra Cam Ranh để « làm lễ truy điệu những người An Nam tử nạn trong vụ này ». Tuy nhiên trong danh sách được công bố trên trang web tưởng niệm của Hải quân Pháp thì không có tên người Việt nào cả.

Vào thời điểm này, giới hải quân quốc tế cũng đang có  nhiều nghi ngờ khi xẩy ra liên tiếp 2 vụ đắm tàu ngầm (tàu “Spualus” của Mỹ xẩy ra ngày 23-5-1939 và tàu “Thétis” của Anh xẩy ra ngày 1-6-1939). Tuy nhiên, nguyên nhân đắm tàu  của Hải quân Pháp tại Cam Ranh trước khi Đại chiến II bùng nổ ở Châu Âu đến nay vẫn còn là một ẩn số với nhiều giả thiết khác nhau. Hải trình của “Phénix” còn cho biết từ 5-4-1930 chiếc tàu ngầm này đã vào Vịnh Bắc Bộ, đoàn thủy thủ tham quan Vịnh Hạ Long, Thành phố Hải Phòng, Hà Nội sau đó vào Sài Gòn rồi lên nghỉ ở Đà Lạt trược khi hành quân ra Cam Ranh.

Ngày 25-4-2021 mới rồi, tàu đổ bộ trực thăng  “Tonnerre” của Hải quân Pháp trên hải trình ngang qua Vịnh Cam Ranh của Việt Nam đã dừng lại tại một địa điểm trên biển và tất cả sĩ quan cùng thủy thủ của tàu đã thực hành những nghi lễ theo tập quán của hải quân để tưởng niệm những đồng đội của mình nằm dưới biển sâu trong một tại nạn xẩy ra 82 năm về trước…

Phần lớn ảnh của “Phénix” có trong website của Tuần dương hạm Lamotte Piquet thưở đó được coi là soái hạm của Hải quân Pháp ở Đông Dương và trực tiếp tham gia tập trận với chiếc tàu ngầm xấu số này. (x. http://www.croiseur-lamotte picquet.fr/index.php?page=phoenix) và một số trang mạng của Hải quân Pháp. QXN

TLTK : «L’Ouest Éclaire », Paris 18-6-1939 ;
SG-Chợ Lớn, đời sống xã hội và chính trị…, sđd, tr.460 ;
« Tràng An », số 430, ngày 23-6-1939, tr.1 ; Flickr Mạnh Hải

Các chuyên đề khác
1939
15-6-1939 | Tàu ngầm “Phénix” của Pháp bị đắm ở Cam Ranh
Ngày 15 tháng 6 năm 1939 Tàu ngầm “Phénix” của Pháp bị đắm ở Cam Ranh Tàu ngầm Phénix cùng các tàu của hải quân Pháp ở Cam Ranh Ngày 4-11-1938, hai tàu ngầm của...